Het lukt mij niet ... de pijn van een Palestijn en van een Israeli

 

Het lukt mij niet …

 

Yuval Harari schrijft over je kunnen verplaatsen in de pijn van ‘de ander’

https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2494597-israelische-sterfilosoof-vreest-dat-oorlog-begin-is-van-iets-veel-veel-ergers

Ik heb het geprobeerd, het lukt mij niet,

Ik kan mij niet verplaatsen in de pijn van een Palestijn, die steeds weer ervaart dat hij tweederangs burger is.

Ik kan mij niet verplaatsen in de pijn van een Israeli, die de leiders van het buurvolk hoort scanderen dat ze je dood wensen omdat je Jood bent.

Ik kan mij niet verplaatsen in het geluid van explosies en schoten die je geliefden doden.

het is te groot, te overweldigend.

 

Stil, zonder woorden, lees ik de woorden van de Coventry litany:

https://www.coventrycathedral.org.uk/reconciliation/reconciliation-ministry

 

All have sinned and fallen short of the glory of God.

The hatred which divides nation from nation, race from race, class from class,

FATHER FORGIVE

The covetous desires of people and nations to possess what is not their own,

FATHER FORGIVE

The greed which exploits the work of human hands and lays waste the earth,

FATHER FORGIVE

Our envy of the welfare and happiness of others,

FATHER FORGIVE

Our indifference to the plight of the imprisoned, the homeless, the refugee,

FATHER FORGIVE

The lust which dishonours the bodies of men, women and children,

FATHER FORGIVE

The pride which leads us to trust in ourselves and not in God,

FATHER FORGIVE

Be kind to one another, tender hearted, forgiving one another, as God in Christ forgave you.

Dialoog: zoek de verwondering en ken je wond

 Verwondering en Wond, die combinatie van woorden startte voor zomer 2022 met een uitnodiging om bij het Graceland festival in 2022 een uur in te vullen over de boer-burger relatie. De titel was al klaar:  ‘relatietherapie boer-burger’, ok, hoe zullen we dat dan eens invullen? Alle argumenten netjes op een rij zetten en kijken wie er ‘gelijk’ heeft? Los van de vraag of dat uberhaupt wel kan is het maar zeer de vraag of het eigenlijk wel bijdraagt aan een betere relatie. Gaat het wel om argumenten? Zit er niet een laag onder? Een laag die we nu begraven onder opgestapelde feiten vanuit eigen perspectief. Kunnen we die laag niet boven water krijgen?

Kan dit een route voor gesprek zijn: eerst samen de Verwondering te zoeken en daarna ruimte geven aan de Wond? Eerst elkaar bevragen op wat je mooi en bijzonder vindt aan voedsel en voedselproductie. En dan ook de andere kant: waar zit jouw pijn, wat raakt je, ergens op een diepere laag?

Bij Graceland is dit gesprek geoefend met twee jonge boeren en het publiek, het was een mooi uur, met een afbeelding van een appel en een ei als start. Twee prachtige voedingsproducten en samen staan ze symbool voor: het kost niets. Opmerkelijk als je het op je in laat werken.

Het bleek dat de ‘pijn’ kant nog niet echt uit de verf kwam. Een deel van de ‘burgers’ spraken indirect meer ‘als boer’ en voor de jonge boeren bleek het concreet maken van de diepere laag van de ‘pijn’ niet eenvoudig. En dat is het ook niet, die verdieping in het gesprek zoeken is nog niet zo makkelijk. Dan is het op zich ook wel logisch om in gesprekken de makkelijke route te kiezen: lekker de ander te confronteren met jouw feiten en waarheden. De route via verwondering en de wond vraagt om zelfreflectie en de bereidheid om de ander te willen ontmoeten.

Het lemniscaat model geeft een heel duidelijk beeld hoe makkelijk kunt ‘ontsporen’ in een gesprek. De horizontale streep midden door de 8 scheidt het ‘boven’ en het ‘onder’ deel. Boven zit wat je ziet en hoort, wat de ander zegt duikt dan bij jouzelf eerst onder water voordat het weer naar boven komt in een zichtbare en hoorbare reactie van jouzelf. En dat gaat dan ook weer eerst onder water bij de ander voordat het weer een zichtbare en hoorbare reactie wordt.

 (bron: www.mediationenscheiding.nl)

 

We kennen het allemaal, de gesprekken of discussies waar je ‘onder water’ geraakt wordt, een triggerpunt, een wond. Dat gesprek waarin je ineens heel boos werd en eigenlijk kwam dat niet door die ander, maar doordat het jouzelf in een diepere laag raakte. En dan is zomaar jouw reactie naar de ander heel fel en scherp. En dan is er ook zomaar de kans dat dit bij de ander ook een pijnpunt of wond raakt. De vonken vliegen er al snel vanaf. Wat begon met een vraag wordt dan maar zo een fel elkaar wederzijds verwijten met vooral als focus het benoemen wat de ander niet goed doet.

Na dit eerste gesprek bij Graceland heb ik dit thema meegenomen in presentaties voor groepen en ook in het onderwijs. Het mooie is dat het werkt, het is geen wonderzalf die alle spanningen in gesprekken  eventjes oplost, het is wel merk ik het begin van bewustwording over de complexiteit van de dialoog over voedsel en landbouw. Vooral ook van de rol van jouw eigen pijn in die dialoog. Bewustwording is het begin, je kunt ook niet in één keer op zolder springen. Het vraagt ook nogal wat van een mens om je eigen pijn te willen en kunnen zien en dan ook nog te kunnen benoemen. Voor mijzelf ontdekte ik een manier om mijn eigen pijn over voedsel en landbouw te verwoorden. Dat wordt heel concreet zichtbaar in het verhaal van de Dikke Boom van Verwolde (Laren, Gld).

Dat verhaal gaat over een monumentale eik van ruim 400 jaar oud op landgoed Verwolde, die op de grens van twee percelen staat die in gebruik zijn bij pachters van het landgoed. Die plek maakt ook dat n deze boom zo oud kon worden. In Nederland zijn door de ruilverkavelingen heel veel potentieel bijzondere bomen omgezaagd omdat ze in de weg stonden van ons beeld van een rationele landinrichting. Deze boom is daaraan ontsnapt kun je stellen. De foto van oktober 2022, laat echter ook zien dat aan één kant de schors eraf is en de takken dood. Boomdeskundigen hebben intensief gekeken waarom dit zo is, hoe kan de ene helft dood zijn en de andere helft nog levend. Dit blijkt alles te maken te hebben met bodemschimmels, de schimmels waar elke boom, dus ook deze machtige 400 jaar oude eik, van afhankelijk is om voeding uit de bodem op te kunnen nemen.

Op het perceel aan de kant van de dode takken is over bevroren en besneeuwde grond mest uitgereden, dat was toen toegestaan. De mestput zat vol, afvoeren naar de opslag kost geld, uitrijden mocht en is goedkoper. Vanuit bedrijfseconomie dus een hele logische keuze. Toen het ging dooien verzamelde het smeltwater zich met de mest op het laagste punt, precies daar waar de boom staat. Die hoeveelheid mest bleek te veel voor de bodemschimmels, zij overleefden het niet. Zonder schimmels geen voeding voor de wortels van de boom waardoor de wortels en de takken aan die kant afsterven, en nu is die helft van de boom dood.

Au, dat doet mij pijn, van binnen, op drie lagen. De eerste is als mens die van bomen houdt, de tweede als mens die verbonden is met landbouw en de derde als mens die docent is op een agrarische hogeschool.

                                        (foto: Wim Eikelboom)

 

De eerste laag, als mens die van bomen houdt, daar zie ik een boom die honderden jaren door kon om  een echte ‘veterane’ boom te worden zoals we die in Nederland eigenlijk amper nog kennen. Terecht zie iemand tegen mij: dat is jouw pijn, voor de ecologie is ook dood hout een bron van leven. Helemaal waar, en toch, au…

De tweede laag, als mens die betrokken is bij landbouw, geeft het beeld van deze boom weer hoe een landbouwpraktijk die op dat moment logisch lijkt kan leiden tot ecologische schade. De schade aan de boom is naar we aannemen onbewust en onbedoeld ontstaan, en toch kun je dus onbedoeld wel echte schade veroorzaken. Au, dat kan dus, dat we als landbouw onbedoeld ecologische schade veroorzaken.

Dan de derde laag, als docent in het groen (hoger) onderwijs. Let wel, ik spreek hier voor mijzelf, niet voor ‘het onderwijs’. Voor mij is dit een pijnlijke herinnering dat wij als onderwijs het deze boer blijkbaar ook niet geleerd hebben. Deze boer die ervoor koos om de mest over besneeuwd land uit te rijden heeft waarschijnlijk agrarisch onderwijs gehad waarin hij veel geleerd heft. Toch wist hij niet dat bodemschimmels bij te veel mest het loodje leggen en dat zo’n machtig grote boom vervolgens ook (deels) het loodje legt. Au, ‘wij’ als agrarisch onderwijs hebben het hem niet geleerd.

En zoals altijd, zijn er veel ‘ja maar’ reacties mogelijk, of reacties om het kleiner te maken dan het is. Of door er een grap van  te maken: ‘zie je wel, dat land had geëgaliseerd moeten worden dan was dit niet gebeurt’. En natuurlijk, onze kennis over bodemschimmels is de laatste decennia pas echt gegroeid in ons bredere bewustzijn. Dus er zijn allerlei ja-maar reacties mogelijk. Het verander de kern echter niet, dat het zo maar kan gebeuren dat we als landbouw, weliswaar veelal onbewust en onbedoeld, ecologische schade kunnen creëren door de manier waarop we landbouw bedrijven.

Is er dan iemand schuldig? Dat is een lastige vraag, wat er was is geweest, het heeft geen zin om daar over schuld te spreken. Belangrijker is: hoe gaan we dit vanaf nu voorkomen? Dat is voor mij de grote les: zorg dat we als landbouw beter begrijpen en beseffen dat we werken in een veel groter ecologisch geheel. We hebben voedsel nodig, dus we zullen met landbouw in de natuur moeten werken, tegelijk is de vraag hoe we dat doen in een gezonde balans.

Daarom hoort kennis van natuur en ecologie in het basispakket van een landbouwopleiding. Als boer werk je in en met de natuur, kennis over die natuur en hoe dat werkt in bodem en water, plant en dier is essentieel.

En mocht ik in een gesprek met iemand mogelijk wat feller reageren dan misschien verwacht mag worden, geef mij even wat ruimte, wellicht raakt het aan die pijn bij mij van binnen.

Ron Methorst

September 2023

 

Klimaatstress en zorg voor jezelf

Soms kan de zorg voor aarde, mens en milieu gewoon even te groot worden. De urgentie enerzijds en de traagheid van ‘het systeem’ anderzijds. Als christen ben ik blij dat er een plek is om mijn eigen kleinheid in verband met God te brengen. Dat helpt om rust te vinden. Tegelijk is er ook die andere laag, laat de kerk zich horen als het gaat om zorg om de aarde en milieu? De kerk die zingt over de schepper en schepping van deze wereld, is dat ook de plek waar we onze zorg voor die schepping kunnen uiten? Welk geluid laten we als kerk horen, welke oproep doen wij?

Er zijn organisaties actief die dit doen, tegelijk, waar is de stem van de kerk als geheel?

Veel van de stemmen die grote zorg uiten over onze aarde hebben geen band (meer) met de kerk. Ook voor hen kan die zorg soms overweldigend zijn. Het Humanistisch verbond biedt daar een plek voor, dat is mooi. Tegelijk, het doet ook pijn dat we dit als kerken niet kunnen zijn.

Vanochtend in de gemeente gelukkig dan toch een plek voor de zorg voor onze aarde, voor mens en voor milieu. Waar hoop en zorg genoemd is en ook genoemd is dat nog steeds mensen de werkelijkheid rond milieu en klimaat ontduiken.

Geloof brengt mij veel, tegelijk zijn ook veel vragen onbeantwoord. Het fundament van mijn geloof is stevig genoeg, daar kunnen die vragen wel op gelegd worden. Niet alle vragen hoeven beantwoord te worden.

Stikstof: gooien we het kind met het badwater weg?

 

Ik ben bang ……. dat wij het kind met het badwater weg gaan gooien.

Door de enorme politieke druk die er is rond stikstof kunnen er zo maar grote besluiten vallen op basis van rekenmodellen, kaarten en tabellen (en politiek gewin). Het politieke probleem is dan ‘opgelost’, de uitwerking is dat veel in hun omgeving gewaardeerde boerenbedrijven geblokkeerd worden. Boeren die pionierend hun bedrijf zo inrichten dat het boerenbedrijf natuur en landschap juist versterkt. Boeren die voorloper zijn in kennis en inzicht en die laten zien dat het kan: als boer de natuur versterken.

Ik ben bang dat nu snel besluiten welke boeren moet stoppen op basis van rekenmodellen, tabellen en kaarten de basis onder hun bedrijf wegslaat. Want ze zitten maar zo te dicht op natuur, want hun koeien produceren ook stikstof en we moeten het wel ‘eerlijk’ doen, de regels moeten voor iedereen hetzelfde zijn. En vooral ‘hun’ stikstof is juist het probleem want ze zitten dicht bij natuur. Ik voorzie dat een norm op basis van een getal uit een tabel leidend gaat worden in de politieke besluiten, want een getal is ‘controleerbaar en handhaafbaar’ vanachter het bureau. Ik ben bang dat door de politisering van het debat, het ‘winnen’ van de politieke strijd belangrijker is dan het lange termijn effect.  

 

Waarom ben ik bang? Omdat het me echt raakt.

Het raakt mij omdat ik de potentie zie van zoveel boerenbedrijven om juist van grote maatschappelijke meerwaarde te zijn. Meerwaarde in versterken van natuur en landschap en in de sociale kant: de boerderij als plek waar ‘wij’ voedsel en natuur en cultuur kunnen beleven.

Het raakt mij omdat ik zoveel potentie zie voor de nieuwe generatie boeren in de boerendiversiteit in de studenten en jonge boeren. Ik zie hoe zij de mogelijkheden ontdekken voor natuur, voor landschap, voor regionale cultuur en voor sociale ontmoeting. Ik zie dat ze daarin al anders kunnen en willen ontwikkelen dan de vorige generatie. We werken hard om hen te voeden in het vinden van hun eigen visie, hun eigen rol binnen de hele boerendiversiteit aan bedrijven die we nodig hebben. Ik zie dat er echt studenten zijn die het actief oppakken om in de markt een plek te vinden waar ze de relatie met natuur en burger in hun bedrijf integreren. Mijn angst is dat die jonge, geïnspireerde boeren straks in hun visie en plannen onderuit geschoffeld worden door een dimensionale besluiten op basis van modellen, kaarten en tabellen.

 

Waarom ben ik bang? Omdat het eerder ook zo is gegaan.

In de regels van de afgelopen decennia zijn te vaak door de opzet van de regelgeving de bedrijven beloond die het meest bijdragen aan juist dat wat niet volhoudbaar is. Denk aan de fosfaatrechten: die zijn niet ingesteld op basis van de mate waarin bedrijven grondgebonden zijn maar op basis van het aantal dieren dat je had, grond of niet, dat maakte niet uit. De boeren die investeerden in meer grond visten zo achter het net. Had je de stallen overvol dan kreeg je rechten. De grootste veroorzaker krijgt steeds weer de meeste rechten. De aangrijpende documentaire ‘De kleine oorlog van boer Kok’ is een treffende illustratie hiervan (overigens ook van de onmacht van de boer die zich vervolgens uit in onhandige communicatie).

 

Maar het gaat toch om voedsel? Ja natuurlijk, dat is prioriteit 1 tot en met 10

Voor al dat voedsel zijn echt heel veel en heel goed georganiseerde boerenbedrijven nodig met een goed georganiseerde voedselverwerking en logistiek. Elke dag vertrouwen tientallen miljoenen Europeanen op voedsel dat er ‘gewoon’ is. Die productiefocus bedrijven moeten de balans met ecologie en landschap herstellen, tegelijk is en blijft volume in voedselproductie hun basis met een daar ook bij passende schaalgrootte om te kunnen investeren in slimme technieken. Zij kunnen met die techniek ook juist de ecologie weer versterken, denk aan gps toepassing. Wat betreft de locatie van die productiefocus bedrijven, dat is inderdaad een goede vraag waar een open gesprek over (on)mogelijkheden gewoon gevoerd moet worden. En dat kan inderdaad betekenen dat verplaatsen van die productiefocus bedrijven gewoon een logische stap is, en soms is die stap pijnlijk, soms is het ook juist een kans.

 

Ach hoe erg is het als bedrijven stoppen, dat zijn toch mooie woonkavels?

Dat gaat dan inderdaad gebeuren, mooie prachtig gelegen villa’s voor de financieel bevoorrechten met goede netwerken. Die werken elders en hebben geen sociale en ecologische en landschappelijke meerwaarde voor de plek waar ze wonen. Zij gaan dat landschap niet onderhouden. Dat onderhoud dat als vanzelf meegaat met de boerenfamilies die het boerenvak steeds weer opnieuw vorm geven, meebewegend met veranderingen. Die nu ook mee kunnen en zullen veranderen naar boerderijen waar  het ‘verzorgen’ van ‘onze’ ecologie en ‘ons’ landschap en ‘onze’ gebiedscultuur weer bij de kern van de boerderij hoort. Dat kan en zal gebeuren als ‘wij’ daar een gezonde economische basis voor geven, niet als subsidie maar omdat ze als ondernemer ‘ons’ een belangrijke dienst leveren.

 

Zijn er kansen om de rijkdom van het boerenbedrijf toch wel te ‘redden’?

Even terug naar 20 jaar geleden, de ammoniakarme stallen werden verplicht, behalve voor biologische bedrijven. Dat is gek natuurlijk, ‘biologische’ ammoniak heeft echt hetzelfde effect. Toch is hier toen voor gekozen, want anders zou biologische veehouderij stoppen, geen stallenbouwbedrijf zou namelijk investeren in nieuwe stalsystemen voor dat kleine aantal boeren. Dus ja, we kunnen slim dingen regelen. Creëer een speciale positie voor bedrijven die daadwerkelijk voor hun eigen plek van meerwaarde zijn. Niet omdat ze ‘beter’ zijn dan de grote voedsel productiefocus bedrijven, maar simpelweg omdat we ze echt nodig hebben voor onze samenleving om juist als boerenbedrijf verzorger te zijn van lokale ecologie, regionaal landschap, regionale voedsel cultuur en voor sociale ontmoeting.

Minister Adema en Minister Van der Wal, ik hoop dat mijn angst onterecht zal blijken te zijn.

Veel wijsheid gewenst, de jonge boeren die ik dagelijks ontmoet staan klaar om de toekomst vorm te geven, ze hebben daar heldere kaders bij nodig, kaders die mogelijkheden geven om van meerwaarde te kunnen zijn.

 

Ron Methorst

Lector Omgevingsinclusief Ondernemen

Aeres Hogeschool Dronten

 

Twee links naar berichten in de media in lijn met mijn verhaal:

https://www.ekoland.nl/artikel/579830-moet-brabantse-biologische-boer-veld-ruimen-door-zwalkend-stikstofbeleid/

https://fd.nl/economie/1440102/boeren-strijden-om-de-schaarse-ruimte-voor-mest?utm_medium=social&utm_source=app&utm_campaign=earned&utm_content=20221022&utm_term=app-ios

Relatietherapie Boeren en Burgers

 20 augustus, festival Graceland in Zeewolde, een tent met 150 plaatsen. Onderwerp: boeren en burgers: waar zit de verwondering van ieder rondom voedsel en voedselproductie en waar zit ook de pijn van een ieder rondom voedsel en voedselproductie?

Met ook doorkijkje naar boeren en burgers die elkaar vinden, want dat gebeurt steeds meer!

https://gracelandfestival.nl/programma/553700

Wij krijgen de landbouw die wij willen

 

De stikstofcrisis is in volle hevigheid losgebarsten. De opgave is groot, de spanningen zo mogelijk nog groter. Er gaat veel gebeuren, er gaan veranderingen komen. Panelen gaan schuiven en dan komt de cruciale vraag: waar ‘ligt het perspectief voor boeren die verder gaan?’. Welke ruimte is er nog wel en hoe kan die ruimte ook ontwikkeld en benut worden? Twee lijnen zijn cruciaal: voedsel is en blijft de belangrijkste basis en vervolgens de belangrijke vraag hoe het boerenbedrijf van meerwaarde is en kan zijn voor de omgeving van dat bedrijf. Een paar gedachten om dit verder uit te werken.

Voedsel

Het produceren van voedsel is en blijft voor de boeren als geheel prioriteit 1 tot en met 10. Enorme hoeveelheden voedsel zijn elke dag weer nodig in Noord West Europa. Nederland vervult nu een belangrijke rol met veel productiegerichte bedrijven en een krachtig netwerk van verwerkende bedrijven. We lopen tegen grenzen aan, de mate waarin er ruimte blijft in Nederland wordt vooral bepaald door het effect van het bedrijf op de omgeving waar het boerenbedrijf staat. Dit is dan zowel de fysieke omgeving (zoals landschap, natuur, water) als de sociale omgeving (relatie met de burgers en maatschappij). Dit kan dus ook betekenen dat een locatie niet langer geschikt is voor bepaalde types bedrijven. Als de negatieve effecten op de omgeving te groot zijn zal er een keuze nodig zijn. Tegelijk, wat nu als we manieren vinden waardoor het boerenbedrijf juist positieve effecten heeft op de omgeving?

Boerderij als drager regionale meerwaarde

Daar tekent zich ook een perspectief af waar boerenbedrijven weer ontwikkelen kunnen. Want het boerenbedrijf is vanouds de drager van de regionale identiteit. Door de combinatie van grondsoort en de rol van water op die plek is een grote diversiteit aan landbouwbedrijven ontstaan. Streekeigen boerderijen die een streek typisch landschap vormden met een eigen daarbij passende ecologische ontwikkeling. Boerderijen als plekken waar men samen werkte om seizoenswerk te klaren, met oogstfeesten om samen te vieren. Boerderijen als plekken waar streek typische gerechten gemaakt worden, waar ook ruimte is voor diversiteit aan mensen en talenten. Boerderijen die dus door het ‘boeren’ een bron waren van meerwaarde voor de omgeving. Een waarde die vanzelfsprekend was. Een boer ging niet ‘landschap’ maken, of ‘sociale samenhang’ organiseren. Dat gebeurt als resultaat van het ‘boeren’.

Meerwaarde weer deel van boerenbedrijf maken

Het automatisme dat deze positieve effecten ‘vanzelf’ ontstaan is weggevallen door de eenzijdige focus op efficiënte productie per uur en per ha, dit maakt dat alles wat niet productief is automatisch wegvalt. Dan valt er veel ‘van de wagen’: het boerenbedrijf dat de streekeigen kenmerken versterkt, de ecologische omgeving verrijkt en sociale samenhang biedt. We moeten dus op een nieuwe manier het principe dat het boerenbedrijf waarde voor de omgeving creëert organiseren. Elk boerenbedrijf zal zichzelf opnieuw die vraag moeten stellen: hoe ben ik van meerwaarde voor mijn omgeving? Wat maakt dat mijn omgeving mij graag ziet op deze plek, wat maakt dat ik mijn omgeving verrijk? Dat kan in gradaties en het zal verschillend zijn tussen bedrijven, er is ook ruimte voor een grote boerendiversiteit. Afhankelijk van de voorkeur van ondernemer, kenmerken van het bedrijf en de mogelijkheden in de omgeving zal elk bedrijf een eigen mix moeten vinden. Een mix waarin de boer enerzijds als ondernemer het bedrijf  moet ‘runnen’ en tegelijk waar de boer ook het ‘boer zijn’ als verzorger van land en verzorger van vee centraal kan stellen. En zo een bedrijfsopzet terugvinden waarin die meerwaarde voor de fysieke en sociale omgeving weer groeien kan en mag. Waarin natuur en landschap floreert en waarin ook de relatie met de burger opnieuw inhoud krijgt, waarin de burger ook actief betrokken kan zijn bij de boer, wie weet zelfs financieel.

Breed effect op samenleving

Boerenbedrijven die de regionale identiteit van landschap en voedsel versterken dragen ook bij aan een ‘thuis’ beleving. Een wereld vol onrust heeft behoefte aan een plek waar je voelt: dit is ‘mijn’ regio, ik zie het aan landschap en natuur en ik kan het beleven door en bij de boeren. Ik ben overtuigd van de positieve uitwerking hiervan op de maatschappij, een maatschappij vol onrust, vol prikkels en grote veranderingen waar je als burger geen invloed op hebt maar die je mentale welzijn wel beïnvloeden. Daarom is het zo belangrijk dat juist in de eigen woonomgeving die ‘thuis’ ervaring concreet kan worden, de rust van seizoenen, van het land waar voedsel groeit en de boerderij waar je rust beleeft. Boeren hebben hiervoor belangrijke sleutels, daar ligt perspectief wat we kunnen en moeten ontsluiten.

Het gaat niet vanzelf

Soms hoor je: als de boer maar meer marge overhoudt op het product kan en zal de boer duurzamer werken. Dat is hetzelfde als denken dat 100 euro voor ieder huishouden beschikbaar maken automatisch betekent dat zij dan sociale doelen zullen ondersteunen. Mensen en dus ook boeren optimaliseren hun leven en bedrijf op basis van de sturende krachten in de omgeving. Daarom is het cruciaal dat er sturende krachten komen die juist richten op de meerwaarde van het boerenbedrijf mogelijk maken en stimuleren.

Een ‘heilige graal’ zou zijn als er een link te leggen is naar gezondheid, gezondheid als gevolg van de kwaliteit van het voedsel en de keuzes in het dieet. Maar ook gezondheid door burgers de meerwaarde van het boerenbedrijf als rustpunt ervaren. En gezondheid doordat burgers zich ook verbinden met boeren en zo meer sociale samenhang ontstaat. Als we dat sturend kunnen maken met gelden voor preventief gezondheidsbeleid komt er echt veel in beweging.

Ron Methorst

Lectoraat Omgevinginclusief Ondernemen

Aeres Hogeschool Dronten

r.methorst@aeres.nl

Agractie 1 okt 2019: Open brief aan jonge mensen met een hart voor de landbouw,

Landbouw in Nederland: is de gouden tijd voorbij of gaat de gouden tijd komen?

Jullie hebben het ‘boerenvirus’ meegekregen. Je wordt blij van gewassen die groeien, van zaaien, van land bewerken, van oogsten. Je ziet jonge dieren geboren worden en je zorgt met je familie goed voor die dieren zodat er zuivel is, en eieren en vlees. Voor al die mensen die zelf geen voedsel maken, die via de supermarkten vrij kunnen kiezen wat ze vandaag willen eten. Elke dag is het voedsel voor al die mensen weer volop beschikbaar dankzij jullie werk. Wat is het prachtig als er weer een vrachtauto vol product jullie erf verlaat.

Je staat vaak vroeg op, werkt in avonden en nachten, in de weekenden. Je staat letterlijk met de laarzen in de klei (of veen of zand) en tussen de dieren. Je vraagt je niet eens af of al jullie inzet bijzonder is, hard werken doet iedereen toch?

En waar jij opgroeide is hard werken ook heel normaal. Zoals het ook gewoon is dat je als boer heel veel risico loopt, een ziekte of hagelbui kan je opbrengst van dat hele jaar vernielen. Dan hoop je dat je door als familie zuinig te zijn de kosten dat jaar nog net op kunt brengen. Dat lukt dan ook alleen als jullie een fors deel eigen geld in het bedrijf laten. De boer is CFO en CEO, draagt tegelijk ook de overall om het werk te doen en is ook nog de risicodrager.

Allemaal normale gang van zaken in de wereld waarin je opgegroeid bent. Jij wilt daarin ook verder, je hebt het virus. En wat is het ook mooi, wat zijn er betoverende momenten die goud waard zijn. Jij in je trekker met zonsondergang achter de maïshakselaar aan, je draait met al die tonnen gewicht achter de trekker de weg op en rijdt naar het erf om de sleufsilo vol te rijden. Die avond laat pak je samen een biertje, het is weer gelukt dit jaar met de maïsoogst. Jij tussen de dieren waarvoor jullie zoveel geïnvesteerd hebben om ze optimaal te verzorgen. De dieren die zo ontzettend efficiënt het voer omzetten in prachtige producten waar we allemaal van leven.

Jullie doen dat zo efficiënt dat er mensen vanuit heel de wereld komen kijken hoe we dat voor elkaar krijgen. Men is eigenlijk jaloers op de extreem hoge kwaliteit producten die we hier kunnen leveren. En wat zijn we ook innovatief in agro land, we zijn voorloper in machines en technieken. Kijk naar zo’n dorp als Barneveld waar een bedrijf als MOBA zit, hun machines om eieren te sorteren vind je over de hele wereld. En eigenlijk vinden we dat in de agro wereld ook maar weer ‘gewoon’, we doen gewoon ons best en we proberen steeds weer nieuwe dingen uit.

En dan doe je zo ontzettend je best en dan blijkt ‘ineens’ dat ‘men’ vindt dat je het helemaal ‘fout’ doet.

De krantenkoppen buitelen over elkaar heen, je bent steeds weer de gebeten hond, het ligt aan de landbouw, aan de landbouw aan de landbouw. De veehouderij krijgt daarbinnen nog het meest te verduren. Mensen die er geen expert zijn krijgen op tv alle ruimte om hun visie te geven, alsof ze na het kijken van een paar filmpjes ineens ‘precies weten hoe het zit’. Het ligt dus aan jou, aan de veehouderij, aan het ‘landbouwsysteem’.

‘Ze’ zullen jou zeggen dat je het helemaal fout doet. Terwijl ‘ze’ wel gewoon als consument goedkoop voedsel in stand houden. Terwijl ‘ze’ wel import van voedsel met veel minder eisen mogelijk maken. En ‘ze’ wel willen vliegen en bouwen en rijden, want het ligt allemaal aan ‘jou’.

‘Ze’ hebben het niet over die enorme investeringen die je gedaan hebt voor dierwelzijn, voor milieu, voor natuur. Niemand waardeert de enorme ontwikkeling die je doorgemaakt hebt waardoor je ook op milieugebied en dierwelzijn koploper bent in de wereld.

‘Ze’ lopen over je heen en ze vegen daarbij ook nog even stevig de schoenen. En dan kijken ‘ze’ achterom en zeggen: ‘Zie je wel hoe vies het is?’

Wat is het dan ontzettend verleidelijk om me je 150 pk trekker naar Den Haag te rijden. Om eens te vragen waar ‘ze’ nu helemaal mee bezig zijn. Om te zeggen dat ‘ze’ er niets van snappen. Dat ze jullie als boeren op deze manier kapot maken. Met hun mooie verhalen over hoe het anders moet maar je vervolgens lekker alleen laten zitten met de investeringen en risico’s.

Is het goed om te protesteren?

Ja, laat aan de brede maatschappij zien dat je er bent, dat je mens bent en dat je graag verder wilt met voedsel maken zodat al die andere mensen dat in de supermarkt kunnen kopen. Ook al is dat heel hard werken voor een laag rendement. Dat kan op 1 oktober in Den Haag, dat kan ook heel erg goed (of misschien zelfs wel beter) bij jou in de regio, of samen met je mede studenten een manier vinden om jezelf laten zien.

Tegelijk, als het daar ophoudt, als het stopt bij een grote demonstratie waar 'wij zijn boos' de boodschap is, en natuurlijk is er dan die dag media aandacht voor die boosheid, maar wat hebben we dan bereikt?

Is onder die boodschap niet eigenlijk de boodschap: ok, ok, we willen samenwerken aan dat 'anders' produceren. Maar zie dan als maatschappij ook jullie eigen rol en laten we dat samen doen. En stop met naar ons wijzen als 'de' foute boeren.

Want ergens is het voor jullie als jonge boeren ook echt niet een verrassing dat er dingen zijn die anders moeten, ook best wel anders kunnen. Jullie weten ook dat er al heel veel vernieuwingen gaande zijn, spannende vernieuwingen. Soms van hele grote bedrijven die super efficiënt en super schoon werken, met hoge eisen aan dierwelzijn. En ook van juist kleine bedrijven die met producten of diensten bijzondere waarde weten te leveren aan de maatschappij. Want je hebt best in de gaten dat daar ook behoefte aan is. Je weet dat er boeren zijn die slim landbouw en natuur weten te combineren. Dat er burgers zijn die graag samenwerken met boeren. Dat hoeven we je op school eigenlijk al amper meer uit te leggen. De grote vraag is vooral: en hoe ziet die toekomst er dan voor jouzelf uit?

Jouw vraag is: wat past er dan bij mij, bij mijn familie, bij het bedrijf en bij de plek waar mijn bedrijf zit? En hoe krijgen we dat georganiseerd en hoe krijgen we dat voor elkaar met risico’s die hanteerbaar zijn? Hoe doe ik dat zonder dat ik slaaf ben van het eigen bedrijf, hoe hou ik plezier in het boer zijn?

Dat zijn spannende vragen zonder rechtstreekse antwoorden. Het succes waarmee we met zijn allen mogelijkheden vinden, juist voor die kleine bedrijven, bepaalt hoe ons platteland er in de toekomst uitziet. Ik beleef het als een voorrecht om met de studenten in Dronten te werken, heel veel van die studenten willen zelf boer zijn of boer worden. We bouwen tijdens gesprekken, excursies en colleges aan het beeld hoe de landbouw geworden is zoals het nu is, we proberen de uitdagingen die er zijn scherp te krijgen. Als het gaat om milieu en als het gaat om de verbinding met de burger.

We hebben het er samen over: is de gouden tijd van de landbouw voorbij of gaat de gouden tijd van de landbouw komen? Ik hoop met jullie dat het die laatste is: een toekomst waar de boerendiversiteit zorgt voor een divers platteland met daarin de biodiversiteit die we nodig hebben.

Een toekomst waar ongetwijfeld een flink aantal echt grote bedrijven zullen ontstaan, wellicht helemaal geïntegreerd in agro ketens. Als dit bij jou past, ga ervoor! Want we hebben echt heel veel voedsel nodig, heel erg veel. Meer dan de meeste burgers zich voor kunnen stellen. En misschien, heel misschien is die ruimte er dan meer voor jou buiten Nederland. Onthoud dan: dat ligt dan niet aan jou, dat ligt dan gewoon aan het feit dat we best een klein land zijn. En laten we ook eerlijk zijn, de locatie is voor jou eigenlijk ook minder relevant, als het bedrijf maar goed loopt.

Tegelijk hoop ik ook dat voor een groot deel van jullie een weg gevonden wordt die ruimte geeft voor het boer zijn, voor het vakmanschap, voor het bijzondere van het platteland, van dieren en planten, van het ritme van seizoenen, van zaaien en oogsten. Misschien zijn dat wel bedrijven waar burgers in mee financieren, waarin je met andere boeren samenwerkt in nieuwe manieren om jouw unieke product bij de consument te krijgen. Dat zijn de bedrijven die het platteland van hele grote meerwaarde maken voor een drukken en steeds meer stedelijke omgeving

Daaraan bij kunnen dragen, dat is voor mij de reden om te werken in het agrarisch onderwijs. Om een radartje te zijn in de zoektocht naar jouw plek op de boerderij die bij jou past.

Ron Methorst

Docent/onderzoeker - HBO Postdoc Landbouw en Omgeving

Aeres Hogeschool Dronten

r.methorst@aeres.nl

@ronmethorst

PS: aan alle mensen die diep overtuigd zijn van ontwerpfouten in het landbouwsysteem: jullie stem is en wordt gehoord, ook door mij en ook door de studenten. Durf je ook eens te verplaatsen in het effect van jouw wijze van communiceren op een heel belangrijke partner voor de toekomst: de jonge boer. Onderling gesprek in die zoektocht vraagt ook onderling respect, respect dat makkelijk verdwijnt als in de discussie ééndimensionaal fanatisme een plaats krijgt.