Relatietherapie Boeren en Burgers

 20 augustus, festival Graceland in Zeewolde, een tent met 150 plaatsen. Onderwerp: boeren en burgers: waar zit de verwondering van ieder rondom voedsel en voedselproductie en waar zit ook de pijn van een ieder rondom voedsel en voedselproductie?

Met ook doorkijkje naar boeren en burgers die elkaar vinden, want dat gebeurt steeds meer!

https://gracelandfestival.nl/programma/553700

Wij krijgen de landbouw die wij willen

 

De stikstofcrisis is in volle hevigheid losgebarsten. De opgave is groot, de spanningen zo mogelijk nog groter. Er gaat veel gebeuren, er gaan veranderingen komen. Panelen gaan schuiven en dan komt de cruciale vraag: waar ‘ligt het perspectief voor boeren die verder gaan?’. Welke ruimte is er nog wel en hoe kan die ruimte ook ontwikkeld en benut worden? Twee lijnen zijn cruciaal: voedsel is en blijft de belangrijkste basis en vervolgens de belangrijke vraag hoe het boerenbedrijf van meerwaarde is en kan zijn voor de omgeving van dat bedrijf. Een paar gedachten om dit verder uit te werken.

Voedsel

Het produceren van voedsel is en blijft voor de boeren als geheel prioriteit 1 tot en met 10. Enorme hoeveelheden voedsel zijn elke dag weer nodig in Noord West Europa. Nederland vervult nu een belangrijke rol met veel productiegerichte bedrijven en een krachtig netwerk van verwerkende bedrijven. We lopen tegen grenzen aan, de mate waarin er ruimte blijft in Nederland wordt vooral bepaald door het effect van het bedrijf op de omgeving waar het boerenbedrijf staat. Dit is dan zowel de fysieke omgeving (zoals landschap, natuur, water) als de sociale omgeving (relatie met de burgers en maatschappij). Dit kan dus ook betekenen dat een locatie niet langer geschikt is voor bepaalde types bedrijven. Als de negatieve effecten op de omgeving te groot zijn zal er een keuze nodig zijn. Tegelijk, wat nu als we manieren vinden waardoor het boerenbedrijf juist positieve effecten heeft op de omgeving?

Boerderij als drager regionale meerwaarde

Daar tekent zich ook een perspectief af waar boerenbedrijven weer ontwikkelen kunnen. Want het boerenbedrijf is vanouds de drager van de regionale identiteit. Door de combinatie van grondsoort en de rol van water op die plek is een grote diversiteit aan landbouwbedrijven ontstaan. Streekeigen boerderijen die een streek typisch landschap vormden met een eigen daarbij passende ecologische ontwikkeling. Boerderijen als plekken waar men samen werkte om seizoenswerk te klaren, met oogstfeesten om samen te vieren. Boerderijen als plekken waar streek typische gerechten gemaakt worden, waar ook ruimte is voor diversiteit aan mensen en talenten. Boerderijen die dus door het ‘boeren’ een bron waren van meerwaarde voor de omgeving. Een waarde die vanzelfsprekend was. Een boer ging niet ‘landschap’ maken, of ‘sociale samenhang’ organiseren. Dat gebeurt als resultaat van het ‘boeren’.

Meerwaarde weer deel van boerenbedrijf maken

Het automatisme dat deze positieve effecten ‘vanzelf’ ontstaan is weggevallen door de eenzijdige focus op efficiënte productie per uur en per ha, dit maakt dat alles wat niet productief is automatisch wegvalt. Dan valt er veel ‘van de wagen’: het boerenbedrijf dat de streekeigen kenmerken versterkt, de ecologische omgeving verrijkt en sociale samenhang biedt. We moeten dus op een nieuwe manier het principe dat het boerenbedrijf waarde voor de omgeving creëert organiseren. Elk boerenbedrijf zal zichzelf opnieuw die vraag moeten stellen: hoe ben ik van meerwaarde voor mijn omgeving? Wat maakt dat mijn omgeving mij graag ziet op deze plek, wat maakt dat ik mijn omgeving verrijk? Dat kan in gradaties en het zal verschillend zijn tussen bedrijven, er is ook ruimte voor een grote boerendiversiteit. Afhankelijk van de voorkeur van ondernemer, kenmerken van het bedrijf en de mogelijkheden in de omgeving zal elk bedrijf een eigen mix moeten vinden. Een mix waarin de boer enerzijds als ondernemer het bedrijf  moet ‘runnen’ en tegelijk waar de boer ook het ‘boer zijn’ als verzorger van land en verzorger van vee centraal kan stellen. En zo een bedrijfsopzet terugvinden waarin die meerwaarde voor de fysieke en sociale omgeving weer groeien kan en mag. Waarin natuur en landschap floreert en waarin ook de relatie met de burger opnieuw inhoud krijgt, waarin de burger ook actief betrokken kan zijn bij de boer, wie weet zelfs financieel.

Breed effect op samenleving

Boerenbedrijven die de regionale identiteit van landschap en voedsel versterken dragen ook bij aan een ‘thuis’ beleving. Een wereld vol onrust heeft behoefte aan een plek waar je voelt: dit is ‘mijn’ regio, ik zie het aan landschap en natuur en ik kan het beleven door en bij de boeren. Ik ben overtuigd van de positieve uitwerking hiervan op de maatschappij, een maatschappij vol onrust, vol prikkels en grote veranderingen waar je als burger geen invloed op hebt maar die je mentale welzijn wel beïnvloeden. Daarom is het zo belangrijk dat juist in de eigen woonomgeving die ‘thuis’ ervaring concreet kan worden, de rust van seizoenen, van het land waar voedsel groeit en de boerderij waar je rust beleeft. Boeren hebben hiervoor belangrijke sleutels, daar ligt perspectief wat we kunnen en moeten ontsluiten.

Het gaat niet vanzelf

Soms hoor je: als de boer maar meer marge overhoudt op het product kan en zal de boer duurzamer werken. Dat is hetzelfde als denken dat 100 euro voor ieder huishouden beschikbaar maken automatisch betekent dat zij dan sociale doelen zullen ondersteunen. Mensen en dus ook boeren optimaliseren hun leven en bedrijf op basis van de sturende krachten in de omgeving. Daarom is het cruciaal dat er sturende krachten komen die juist richten op de meerwaarde van het boerenbedrijf mogelijk maken en stimuleren.

Een ‘heilige graal’ zou zijn als er een link te leggen is naar gezondheid, gezondheid als gevolg van de kwaliteit van het voedsel en de keuzes in het dieet. Maar ook gezondheid door burgers de meerwaarde van het boerenbedrijf als rustpunt ervaren. En gezondheid doordat burgers zich ook verbinden met boeren en zo meer sociale samenhang ontstaat. Als we dat sturend kunnen maken met gelden voor preventief gezondheidsbeleid komt er echt veel in beweging.

Ron Methorst

Lectoraat Omgevinginclusief Ondernemen

Aeres Hogeschool Dronten

r.methorst@aeres.nl

Agractie 1 okt 2019: Open brief aan jonge mensen met een hart voor de landbouw,

Landbouw in Nederland: is de gouden tijd voorbij of gaat de gouden tijd komen?

Jullie hebben het ‘boerenvirus’ meegekregen. Je wordt blij van gewassen die groeien, van zaaien, van land bewerken, van oogsten. Je ziet jonge dieren geboren worden en je zorgt met je familie goed voor die dieren zodat er zuivel is, en eieren en vlees. Voor al die mensen die zelf geen voedsel maken, die via de supermarkten vrij kunnen kiezen wat ze vandaag willen eten. Elke dag is het voedsel voor al die mensen weer volop beschikbaar dankzij jullie werk. Wat is het prachtig als er weer een vrachtauto vol product jullie erf verlaat.

Je staat vaak vroeg op, werkt in avonden en nachten, in de weekenden. Je staat letterlijk met de laarzen in de klei (of veen of zand) en tussen de dieren. Je vraagt je niet eens af of al jullie inzet bijzonder is, hard werken doet iedereen toch?

En waar jij opgroeide is hard werken ook heel normaal. Zoals het ook gewoon is dat je als boer heel veel risico loopt, een ziekte of hagelbui kan je opbrengst van dat hele jaar vernielen. Dan hoop je dat je door als familie zuinig te zijn de kosten dat jaar nog net op kunt brengen. Dat lukt dan ook alleen als jullie een fors deel eigen geld in het bedrijf laten. De boer is CFO en CEO, draagt tegelijk ook de overall om het werk te doen en is ook nog de risicodrager.

Allemaal normale gang van zaken in de wereld waarin je opgegroeid bent. Jij wilt daarin ook verder, je hebt het virus. En wat is het ook mooi, wat zijn er betoverende momenten die goud waard zijn. Jij in je trekker met zonsondergang achter de maïshakselaar aan, je draait met al die tonnen gewicht achter de trekker de weg op en rijdt naar het erf om de sleufsilo vol te rijden. Die avond laat pak je samen een biertje, het is weer gelukt dit jaar met de maïsoogst. Jij tussen de dieren waarvoor jullie zoveel geïnvesteerd hebben om ze optimaal te verzorgen. De dieren die zo ontzettend efficiënt het voer omzetten in prachtige producten waar we allemaal van leven.

Jullie doen dat zo efficiënt dat er mensen vanuit heel de wereld komen kijken hoe we dat voor elkaar krijgen. Men is eigenlijk jaloers op de extreem hoge kwaliteit producten die we hier kunnen leveren. En wat zijn we ook innovatief in agro land, we zijn voorloper in machines en technieken. Kijk naar zo’n dorp als Barneveld waar een bedrijf als MOBA zit, hun machines om eieren te sorteren vind je over de hele wereld. En eigenlijk vinden we dat in de agro wereld ook maar weer ‘gewoon’, we doen gewoon ons best en we proberen steeds weer nieuwe dingen uit.

En dan doe je zo ontzettend je best en dan blijkt ‘ineens’ dat ‘men’ vindt dat je het helemaal ‘fout’ doet.

De krantenkoppen buitelen over elkaar heen, je bent steeds weer de gebeten hond, het ligt aan de landbouw, aan de landbouw aan de landbouw. De veehouderij krijgt daarbinnen nog het meest te verduren. Mensen die er geen expert zijn krijgen op tv alle ruimte om hun visie te geven, alsof ze na het kijken van een paar filmpjes ineens ‘precies weten hoe het zit’. Het ligt dus aan jou, aan de veehouderij, aan het ‘landbouwsysteem’.

‘Ze’ zullen jou zeggen dat je het helemaal fout doet. Terwijl ‘ze’ wel gewoon als consument goedkoop voedsel in stand houden. Terwijl ‘ze’ wel import van voedsel met veel minder eisen mogelijk maken. En ‘ze’ wel willen vliegen en bouwen en rijden, want het ligt allemaal aan ‘jou’.

‘Ze’ hebben het niet over die enorme investeringen die je gedaan hebt voor dierwelzijn, voor milieu, voor natuur. Niemand waardeert de enorme ontwikkeling die je doorgemaakt hebt waardoor je ook op milieugebied en dierwelzijn koploper bent in de wereld.

‘Ze’ lopen over je heen en ze vegen daarbij ook nog even stevig de schoenen. En dan kijken ‘ze’ achterom en zeggen: ‘Zie je wel hoe vies het is?’

Wat is het dan ontzettend verleidelijk om me je 150 pk trekker naar Den Haag te rijden. Om eens te vragen waar ‘ze’ nu helemaal mee bezig zijn. Om te zeggen dat ‘ze’ er niets van snappen. Dat ze jullie als boeren op deze manier kapot maken. Met hun mooie verhalen over hoe het anders moet maar je vervolgens lekker alleen laten zitten met de investeringen en risico’s.

Is het goed om te protesteren?

Ja, laat aan de brede maatschappij zien dat je er bent, dat je mens bent en dat je graag verder wilt met voedsel maken zodat al die andere mensen dat in de supermarkt kunnen kopen. Ook al is dat heel hard werken voor een laag rendement. Dat kan op 1 oktober in Den Haag, dat kan ook heel erg goed (of misschien zelfs wel beter) bij jou in de regio, of samen met je mede studenten een manier vinden om jezelf laten zien.

Tegelijk, als het daar ophoudt, als het stopt bij een grote demonstratie waar 'wij zijn boos' de boodschap is, en natuurlijk is er dan die dag media aandacht voor die boosheid, maar wat hebben we dan bereikt?

Is onder die boodschap niet eigenlijk de boodschap: ok, ok, we willen samenwerken aan dat 'anders' produceren. Maar zie dan als maatschappij ook jullie eigen rol en laten we dat samen doen. En stop met naar ons wijzen als 'de' foute boeren.

Want ergens is het voor jullie als jonge boeren ook echt niet een verrassing dat er dingen zijn die anders moeten, ook best wel anders kunnen. Jullie weten ook dat er al heel veel vernieuwingen gaande zijn, spannende vernieuwingen. Soms van hele grote bedrijven die super efficiënt en super schoon werken, met hoge eisen aan dierwelzijn. En ook van juist kleine bedrijven die met producten of diensten bijzondere waarde weten te leveren aan de maatschappij. Want je hebt best in de gaten dat daar ook behoefte aan is. Je weet dat er boeren zijn die slim landbouw en natuur weten te combineren. Dat er burgers zijn die graag samenwerken met boeren. Dat hoeven we je op school eigenlijk al amper meer uit te leggen. De grote vraag is vooral: en hoe ziet die toekomst er dan voor jouzelf uit?

Jouw vraag is: wat past er dan bij mij, bij mijn familie, bij het bedrijf en bij de plek waar mijn bedrijf zit? En hoe krijgen we dat georganiseerd en hoe krijgen we dat voor elkaar met risico’s die hanteerbaar zijn? Hoe doe ik dat zonder dat ik slaaf ben van het eigen bedrijf, hoe hou ik plezier in het boer zijn?

Dat zijn spannende vragen zonder rechtstreekse antwoorden. Het succes waarmee we met zijn allen mogelijkheden vinden, juist voor die kleine bedrijven, bepaalt hoe ons platteland er in de toekomst uitziet. Ik beleef het als een voorrecht om met de studenten in Dronten te werken, heel veel van die studenten willen zelf boer zijn of boer worden. We bouwen tijdens gesprekken, excursies en colleges aan het beeld hoe de landbouw geworden is zoals het nu is, we proberen de uitdagingen die er zijn scherp te krijgen. Als het gaat om milieu en als het gaat om de verbinding met de burger.

We hebben het er samen over: is de gouden tijd van de landbouw voorbij of gaat de gouden tijd van de landbouw komen? Ik hoop met jullie dat het die laatste is: een toekomst waar de boerendiversiteit zorgt voor een divers platteland met daarin de biodiversiteit die we nodig hebben.

Een toekomst waar ongetwijfeld een flink aantal echt grote bedrijven zullen ontstaan, wellicht helemaal geïntegreerd in agro ketens. Als dit bij jou past, ga ervoor! Want we hebben echt heel veel voedsel nodig, heel erg veel. Meer dan de meeste burgers zich voor kunnen stellen. En misschien, heel misschien is die ruimte er dan meer voor jou buiten Nederland. Onthoud dan: dat ligt dan niet aan jou, dat ligt dan gewoon aan het feit dat we best een klein land zijn. En laten we ook eerlijk zijn, de locatie is voor jou eigenlijk ook minder relevant, als het bedrijf maar goed loopt.

Tegelijk hoop ik ook dat voor een groot deel van jullie een weg gevonden wordt die ruimte geeft voor het boer zijn, voor het vakmanschap, voor het bijzondere van het platteland, van dieren en planten, van het ritme van seizoenen, van zaaien en oogsten. Misschien zijn dat wel bedrijven waar burgers in mee financieren, waarin je met andere boeren samenwerkt in nieuwe manieren om jouw unieke product bij de consument te krijgen. Dat zijn de bedrijven die het platteland van hele grote meerwaarde maken voor een drukken en steeds meer stedelijke omgeving

Daaraan bij kunnen dragen, dat is voor mij de reden om te werken in het agrarisch onderwijs. Om een radartje te zijn in de zoektocht naar jouw plek op de boerderij die bij jou past.

Ron Methorst

Docent/onderzoeker - HBO Postdoc Landbouw en Omgeving

Aeres Hogeschool Dronten

r.methorst@aeres.nl

@ronmethorst

PS: aan alle mensen die diep overtuigd zijn van ontwerpfouten in het landbouwsysteem: jullie stem is en wordt gehoord, ook door mij en ook door de studenten. Durf je ook eens te verplaatsen in het effect van jouw wijze van communiceren op een heel belangrijke partner voor de toekomst: de jonge boer. Onderling gesprek in die zoektocht vraagt ook onderling respect, respect dat makkelijk verdwijnt als in de discussie ééndimensionaal fanatisme een plaats krijgt.

'Waarden delen met burger'

Een  mooi artikel in Pigbusiness waarin woordvoerder Dé van de Riet van de belangenbehartigersorganisatie voor slachterijen en vleesverwerkers COV en het voorlichtings- en informatieplatform Vlees.nl uitlegt dat gesprek over 'feiten' belangrijk is maar niet DE oplossing, juist de onderliggende waarden zijn belangrijk.
Hier de link naar het artikel 'Boeren moeten zich niet blind staren op feiten, maar meer hun waarden delen met burger'

Ondertussen in Oekraine: heel, heel veel vleeskippen

In Oekraine zijn ze ook goed in letterlijk lezen van de wetteksten, import van geslachte kip met botten kan buiten de quota om.... dan is een deal met een Nederlands uitsnijderij toch gauw gemaakt?
slimme jongens die Hollanders, uh, Oekrainers.

Ondertussen is het voor Nederlandse producten weer een slag moeilijker.

Een kleine aantekening, toch even voor het totaal plaatje: Nederlandse uitgelegde legkippen gaan in grote aantallen de Afrikaanse markten op, ook niet zo fijn voor de kippenvleesproducenten daar.
Tja, vrijhandel zeggen we dan.

Artikel Down to Earth Magazine vleeskippen Oekraine

Europa moet niet afhankelijk willen zijn van soja uit Zuid Amerika

Via twitter vond ik  deze afbeelding, alle locaties van boten geladen met soya op de oceanen.
het merendeel is op weg naar China.

des temeer reden om te werken aan eiwit productie in Europa. We hebben de gronden, we weten hoe het moet, het is ook nog goed voor de bodem (N-binding). Dus doen zou ik zeggen. Waarom gebeurt het nog niet cq te weinig? Import via de haven is goedkoper en het helpt natuurlijk niet dat het onrustig is in Oekraine waar ongelooflijk veel grond is die ontzettend veel kan produceren.

Maar zeg nu zelf, we willen toch niet over 10 jaar nog steeds afhankelijk zijn van soja import voor ons vee? Als China het echt nodig heeft komen die boten misschien niet meer onze kant op...

afbeelding gevonden op twitter account van Karen Braun: @kannbwx

Dit gaat over auto’s en parkeren, NIET over melkveehouders en fosfaatplafond

In een straat met 100 huizen zijn 100 parkeerplaatsen. Elk huis heeft een grote en een kleine auto, 1 geparkeerd op eigen oprit, 1 geparkeerd op straat. 15 bewoners besluiten om de eigen oprit zo in te richten dat beide auto’s daar kunnen staan. De vrijgekomen parkeerplaatsen blijven niet lang leeg, al gauw is er bij 15 woningen een auto bijgekomen. De parkeerplaatsen zijn dus weer vol. Het is druk in de straat, maar het gaat net.

Dan komt er nieuws: er worden extra parkeerplaatsen gemaakt.

Al snel worden er auto’s bijgekocht, bij 10 woningen komen er 2 auto’s bij, bij nog eens 15 woningen 1 auto. Die 35 nieuwe auto’s passen echter niet op de nieuwe parkeerplaats, die blijkt na de aanleg namelijk maar plaats te hebben voor 10 auto’s. Het wordt dus al snel een redelijke chaos in de straat door dubbel geparkeerde auto’s en opstoppingen.

De burgemeester en wethouder worden erbij gehaald, er is een groot probleem. Even krijgt de wethouder zelfs de schuld dat hij het niet goed aan heeft zien komen, dit had hij op moeten lossen. 

Na een buurtoverleg was men eruit: er moet meer parkeerruimte komen, een kleinere auto neemt minder ruimte in, dus simpel: bij elk huis moet van de oorspronkelijke 2 auto’s de grote ingeruild worden voor een kleine.

Ja maar, zeggen de mensen die beide auto’s op eigen oprit konden parkeren, hoe zit dat nou? Wij gebruiken de openbare parkeerplaats niet eens, waarom moeten wij dan iets inleveren? Gestraft voor een probleem dat we niet gemaakt hebben?

Maar de burgemeester en wethouder zaten met een dilemma. Al die extra auto’s die gekocht waren, waren namelijk wel goed voor de omzet van het garagebedrijf, en dat was toch ook wat waard. En, tja, de wetgeving wordt anders te ingewikkeld, met uitzonderingen enzo. Nee, we houden het zo. Iedereen moet een grote auto inruilen voor een kleine.  

 

Mocht iemand een gelijkenis zien met melkveehouderij, dan berust dat puur op toeval.